Zo’n 25.000 mensen zaten er vast. Ondanks hun beperkingen vonden ze manieren om zich te uiten: borduurwerken, dobbelsteentjes van hout, tekeningen met tekst. Ruim tachtig jaar later vertellen deze objecten hun verhalen in een vitrine die dwars door een rafelige muur heen is gebouwd, op een vloer zo krom als een hoepel. Welkom in Nationaal Monument Oranjehotel.
Scheveningen, bezettingstijd
In het ‘Oranjehotel’ zitten Joden, Roma, Sinti, Jehova’s, communisten, zwarthandelaren en verzetsmensen. Ze hebben weinig om handen. Toch vinden ze creatieve manieren om – bewust of onbewust – hun verhalen achter te laten.
“Ondanks de uitdagingen gaat hij heel vanzelfsprekend op in de ruimte”
Zo gebruiken sommige vrouwen de lakens van hun bed om op te borduren, soms met draden die ze uit hun eigen kleding trekken. Een van hen is Titia Gorter. Ze maakt borduurwerken waarop ze haar gevoelens uit, vaak met de nodige humor. Veel van die borduurwerken stuurt ze naar mensen buiten de gevangenis.
Titia die overleeft de bezetting niet; in maart 1945 overlijdt ze in Ravensbrück. Haar borduurwerken komen wel terug. Eén daarvan hangt nu in een bijzondere vitrine in het midden van de gevangenis, inmiddels een museum en educatief centrum over de Tweede Wereldoorlog.
Een blikvanger in twee zalen
Als conservator staat Nora Willemsen regelmatig voor die vitrine. “Het is één van onze blikvangers”, vertelt ze. “Je loopt er als bezoeker echt tegenaan. En doordat hij door de muur heen van de ene zaal naar de andere is gebouwd – en óók nog eens langs één muur omhoog loopt – kun je er bijna niet omheen. En het mooie is: ondanks de technische uitdagingen gaat hij heel vanzelfsprekend op in de ruimte.”
Vanzelfsprekend was de bouw van de vitrine echter niet. Want de architect die de renovatie voor zijn rekening nam, plaatste SDB Vitrinebouw voor een uitdaging…
Niks was recht
Het Oranjehotel is namelijk gebouwd in 1918. En niets eraan is recht. Dus in niets mochten de bestaande muren worden aangetast, aldus de architect. Rafelranden of niet, kaarsrechte vitrines of niet. De krakende plankenvloer? Ook die moest onveranderd blijven.
SDB Vitrinebouw bestudeerde een pak tekeningen, bezocht de locatie drie keer en nam de maten op in de bouwput. Met meer dan zestig jaar ervaring om op te bouwen werden voor de meeste vitrines al snel oplossingen bedacht.
Maar die ene blikvanger…
“Precies wat je wil als conservator: het verhaal tot leven brengen”
De oplossing was uiteindelijk even pragmatisch als vakkundig: de rafelrand werd met expansieschuim opgevangen, en het flexibele SDB-systeem deed de rest. Het resultaat: een vitrine die op het oog haaks sluit en ondanks zijn imposante verschijning naadloos in zijn omgeving opgaat. Letterlijk en figuurlijk.
Bezoekers laten stilstaan
“Ik begrijp dat het een technisch hoogstandje is”, aldus Nora. “Ik ben er heel blij mee, want nu kan ik elke invalshoek benutten: we kunnen er objecten in ophangen, ze op de twee tafels leggen, ze letterlijk van alle kanten belichten… Daardoor kan ik bezoekers er echt bij laten stilstaan.”
Zoals bij de borduurwerken van Titia. De oude stof, de draden, de fijne steekjes: je kunt ze bijna voelen, ondanks het glas. “Precies wat je wil als conservator”, besluit Nora: “Het verhaal tot leven brengen, daar draait het om in ons werk. Deze vitrine helpt me daar enorm bij.”
Wil je dit allemaal zelf gaan bekijken, neem een kijkje op de site van het Nationaal Monument Oranjehotel.
Nationaal Monument Oranjehotel
